Tâm sự

Đôi lời về phán xét

Bạn định nghĩa thế nào về phán xét? Chúng ta nên phán xét khi nào?

Đầu tiên, chúng ta cắt nghĩa phán xét theo Hán ngữ 

Gần đây mình có một thói quen là nếu chưa hiểu rõ một khái niệm thì sẽ đi tìm hiểu chữ tiếng Hán của khái niệm đó. Tuy không đi quá sâu về Hán ngữ nhưng việc này cũng giúp mình cắt nghĩa được rất nhiều từ.
Phán xét – một từ Hán Việt cũng tương tự như vậy.
Chúng ta có “phán – 判” là một từ mượn. Ở vai trò là động từ, “phán” trong phán xét nghĩa là chia ra, phân cắt, phân tích làm rõ, xét xử.
Với động từ như vậy thì có các từ như: phán quyết (判决), đàm phán (談判), phán xử (判處), thẩm phán (审判), tuyên phán (宣判)… cũng được phát triển từ “phán – 判” trong phán xét.
Như vậy có thể nói, phán xét phải đảm bảo tính chắc chắn, tính phân tích rõ ràng và chi tiết. Phán xét mang tính áp đặt.
Tuy nhiên thì chúng ta ít khi làm đúng theo nghĩa gốc của từ phán xét, mình cũng vậy. Đã có thời gian mình rất hay đánh giá một người qua profile Facebook của họ. Mình có thói quen vào xem giới thiệu của người khác khi họ tương tác với mình, qua đó mà đánh giá được phần nào về tính cách, địa vị, kinh nghiệm…
Rõ ràng các bạn cũng hiểu đây là cách sai lè do Facebook thì không thể nói lên một con người. Sai hơn nữa là mình đã trở thành một kẻ lố không hơn không kém khi đưa ra một bình luận dù nhỏ từ profile của người khác.
Mình đã bỏ được cái tật này khi bạn mình chia sẻ về sự không tôn trọng tột độ đối với Digital Manager của một startup thành công Việt Nam và đã vươn tầm ra thế giới khi anh ta vội vàng đánh giá tính cách, con người bạn mình qua profile và CV ứng tuyển.
Vụ đó làm mình hiểu ra dù là ai, giỏi giang tới cỡ nào thì cũng không thể dùng lăng kính của mình để áp đặt bất cứ một điều gì lên một người khác. Việc đánh giá người khác qua một góc nhìn nhỏ làm chúng ta nhỏ đi không ít.

Để dễ hình dung hơn, mình lại mượn một chút vật lý

Giả sử chúng ta được trang bị những thấu kính không màu để nhìn cuộc sống khi mới sinh ra.
Qua thời gian, điều kiện sống và các biến cố sảy ra trong cuộc đời mỗi người, thấu kính đó sẽ bị đổi màu, ưu tiên một số màu sắc có tần suất xảy ra biến cố nhiều hơn. Có người thì bị ám hồng, có người ám đen, ám xanh…
Cuộc sống thì là ánh sáng trắng (vô số màu sắc hợp thành). Khi ánh sáng trắng đi qua những tấm kính màu thì sẽ được ưu tiên hơn cho màu sắc của thấu kính.
Do đó cùng một sự vật hiện tượng nhưng người đeo kính đen sẽ nhìn thấy khác người đeo kính hồng. Người đeo kính hồng Deep Pink thì khác với người đeo kính hồng Pale Violet Red.
Những biến cố trong cuộc sống thì chẳng ai giống ai, chính vì vậy mà sự pha màu cho thấu kính của mỗi người đều khác biệt.
Như vậy việc phân tích một sự vật sự việc với những góc nhìn khác nhau thì rõ ràng không thoả mãn.

Vậy chúng ta không nên phán xét?

Nếu phán xét không được sử dụng thì từ “phán xét” sẽ không tồn tại. Nếu phán xét là sai hoàn toàn thì chúng ta sẽ chẳng có cái đề số 8 ngày hôm nay.
Như vậy vẫn có thể phán xét, nhưng phải phán xét đúng thời điểm. Kết hợp các dẫn chứng ở các phần ví dụ Hán ngữ, ví dụ Vật lý. Chúng ta thấy rõ là phán xét chỉ nên dùng khi chúng ta đã phân tích rất kỹ một sự vật hiện tượng với cùng góc nhìn, tone màu lăng kính với chủ thể bị phán xét.
Sự chắc chắn và rõ ràng biểu hiện qua:
  • Chủ thể cụ thể
  • Bối cảnh cụ thể
  • Thời gian cụ thể
  • Số liệu cụ thể
  • Góc nhìn cụ thể
Nếu chưa cụ thể được những điều này thì chưa thể phán xét.
Tâm lý vô thức luôn muốn cuộc sống phải được sắp xếp theo sự điều khiển của chúng ta, do vậy việc từ bỏ thói quen phán xét trong vô thức không hề dễ dàng. Nếu hiểu được bản chất của góc nhìn và phán xét, biết chấp nhận góc nhìn của người khác, hiểu được ngữ cảnh của người khác thì cuộc sống sẽ đa sắc và thú vị hơn rất nhiều.
Love U 3000
From Dược sĩ Quân
P/s: Một điều mình rất ít khi làm đó là sa đà vào câu chuyện cá nhân, góc nhìn cá nhân khi viết bài. Tuy nhiên bài viết này là một tá cá nhân như vậy. Vì viết đến đâu mình cũng thấy mình đang phán xét ấy, bảo người khác đừng phán xét cũng là phán xét. Nên thôi, phán xét chính mình!

Dược sĩ Lê Quân

Chào bạn! Mình là Quân, một Dược sĩ hay viết lách và làm Google Marketing. Blog này vừa là nơi mình chia sẻ một số góc nhìn về Marketing, cũng là nơi mình trải lòng với những đoạn nhỏ của cuộc sống. Sẽ có chút rời rạc, một chút cá nhân. Chỉ mong rằng nếu đã vào đọc tới đây thì mình và bạn có thể là tri kỷ!

Đọc thêm một số bài viết của mình nhé

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button